.webp)
Chapter Ninth: Wisdom
༄༅། །བྱང་ཆུབ་སེམས་དཔའི་
སྤྱོད་པ་ལ་འཇུག་པའི་ལེའུ་དགུ་པ་ཤེས་རབ་བསྟན་པའི་ལེའུ་བཞུགས་སོ།
To practice reading this Text, please follow us here!
Note: For an easier understanding, texts of the normal black is the wisdom voice and of the dark brown represents the voice of confusion.
1. The Importance of Cultivating Wisdom
Certainly, these entire practices have been taught
By the Buddha for the benefit of wisdom.
For that reason, those who desire to pacify
The sufferings would have generated wisdom.
ཡན་ལག་འདི་དག་ཐམས་ཅད་ནི།།
ཐུབ་པས་ཤེས་རབ་དོན་དུ་གསུངས།།
དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་སྡུག་བསྔལ་དག།
ཞི་བར་འདོད་པས་ཤེས་རབ་བསྐྱེད།།
ཡན་ལག་ parts, divisions, supplements, limbs, འདི་དག་ these, ཐམས་ཅད་ all, whole, entire, ནི (stressed), །། |
ཐུབ་པ Buddha, the Capable One, ས་ by, | ཤེས་རབ་ wisdom, དོན་དུ་ for the sake [of], | གསུངས said, taught, །། >
དེ་ཡི་ཕྱིར་ན་ for/at the reason of that, because of that reason, that’s why, | སྡུག་བསྔལ་ suffering, དག (plural mark), ། +
ཞི་བར་ to have pacified, - འདོད་པ one who wants/desires, ས་ by, | ཤེས་རབ་ wisdom, | བསྐྱེད should/would have/arise/generate, །།
2. Introducing The Wisdom and Its Aspects
ཀུན་རྫོབ་དང་ནི་དོན་དམ་སྟེ།།
འདི་ནི་བདེན་པ་གཉིས་སུ་འདོད།།
དོན་དམ་བློ་ཡི་སྤྱོད་ཡུལ་མིན།།
བློ་ནི་ཀུན་རྫོབ་ཡིན་པར་འདོད།།
This, in reality, is seen as the two truths:
The relative and certainly the ultimate;
The ultimate is not within the reach of mind,
The mind itself is declared to be relative.
ཀུན་རྫོབ་ relative, conventional, དང་ནི་ and (stressed), དོན་དམ་ ultimate, སྟེ so, and, །། >
འདི་ནི་ this (stressed), | བདེན་པ་ truth, གཉིས་ two, སུ་ as, to be, | འདོད ascertain[ed], accept[ed], believe[d], །།
དོན་དམ་ ultimate, | བློ་ intellectual mind, ཡི་ of, སྤྱོད་ཡུལ་ object, | མིན is not, །། >
བློ་ནི་ intellectual mind (stressed), | ཀུན་རྫོབ་ relative, conventional, - ཡིན་པར་ | འདོད ascertain[ed] as to be, །།
3. Wisdom Overwhelms Ignorance
དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་རྣམ་གཉིས་མཐོང་།།
རྣལ་འབྱོར་པ་དང་ཕལ་པ་འོ།།
དེ་ལ་འཇིག་རྟེན་ཕལ་པ་ནི།།
རྣལ་འབྱོར་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་ཅིང་།།
There, two types of beings of the world have been seen:
Those unionised to genuineness and the common.
There, while the common world without any doubt is
Overwhelmed by the world of the genuine,
དེ་ that, it, ལ་ to, at, for, | འཇིག་རྟེན་ beings, རྣམ་ kind, གཉིས་ two, | མཐོང་ [are] seen, །།
རྣལ་འབྱོར་པ་ ‘yogin’, དང་ and, ཕལ་པ་ ordinary one, | འོ (finishing term), །།
དེ་ that, it, ལ་ to, at, for, > འཇིག་རྟེན་ being, ཕལ་པ་ ordinary one, ནི (stressed), །། |
རྣལ་འབྱོར་འཇིག་རྟེན་ beings of ‘yogins’, གྱིས་ by, | གནོད་ harm, overwhelm, ཅིང་ while [so], and, །། >
4. The Reason Why Wisdom Might Not Be Accomplished
རྣལ་འབྱོར་པ་ཡང་བློ་ཁྱད་ཀྱིས།།
གོང་མ་གོང་མ་རྣམས་ཀྱིས་གནོད།།
གཉིས་ཀ་ཡང་ནི་འདོད་པའི་དཔེས།།
འབྲས་བུའི་་དོན་དུ་མ་དཔྱད་ཕྱིར།།
The genuine too are of varied intellects;
Therefore, the great are overwhelmed by the greater.
The reason is the logics accepted by both
Were not applied for the harmonious result.
རྣལ་འབྱོར་པ་ the ‘yogins’, ཡང་ also, | བློ་ intellect, | ཁྱད་ different, ཀྱིས by, because of, །། >
གོང་མ་ higher one, | གོང་མ་ higher one, རྣམས་ (plural mark), ཀྱིས་ by, | གནོད harm[ed], overwhelm[ed], །།
གཉིས་ཀ་ both, ཡང་ also, (stressed), ནི་ (stressed), འདོད་ like[d], ascertain[ed], པའི་ that is, of such, དཔེ example, ས by, །།
འབྲས་བུ result, fruition, འི་ of, དོན་དུ་ for the sake [of], མ་དཔྱད་ not examined, ཕྱིར it is the reason, for, because of, །།
5. The Base of Dispute Between The Wise and The Unwise
འཇིག་རྟེན་པ་ཡིས་དངོས་མཐོང་ཞིང་།།
ཡང་དག་ཉིད་དུའང་རྟོག་བྱེད་ཀྱི།།
སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་མིན་པས་འདིར།།
རྣལ་འབྱོར་པ་དང་འཇིག་རྟེན་རྩོད།།
Worldly beings, while viewing matters to be true,
Have such a concept for the very pure state too.
Therefore, for not taking things as illusion-like,
Hereby, the genuine and the worldly argue.
འཇིག་རྟེན་པ་ worldly being, ཡིས་ by, | དངོས་ truly existent, | མཐོང་ seen, ཞིང་ while [so], and, །།
ཡང་དག་ genuine, ཉིད་ very, དུ as, འང་ also, | རྟོག་བྱེད་ conceiving, ཀྱི but, །། >
སྒྱུ་མ་ illusion, ལྟ་བུར་ just like, - མིན་པ it is not, ས་ because of, | འདིར here, so, །། |
རྣལ་འབྱོར་པ་ ‘yogins’, དང་ and, འཇིག་རྟེན་ worldly being, | རྩོད dispute, །།
6. Knowing Matters to Be of Mere Imputations
གཟུགས་སོགས་མངོན་སུམ་ཉིད་ཀྱང་ནི།།
གྲགས་པས་ཡིན་གྱི་ཚད་མས་མིན།།
དེ་ནི་མི་གཙང་ལ་སོགས་ལ།།
གཙང་སོགས་གྲགས་པ་བཞིན་དུ་བརྫུན།།
Forms and such, despite being quite real indeed,
Are so through being known, not through validity.
They are actually false, just as the manner
Of dirtiness and so on being seen as clean.
གཟུགས་ forms, སོགས་ and so forth, such as, - མངོན་སུམ་ truly manifested there, ཉིད་ very, (stressed), ཀྱང་ even, also, (stressed), ནི as for, (stressed), །། |
གྲགས་པ known as such, have known, said, named, | ས་ because of, ཡིན་ [it] is, གྱི་ but, otherwise, > ཚད་མ validity, ས་ by, because of, | མིན [it] is not, །། >
དེ་ནི་ as for that, that (stressed), | མི་གཙང་ unclean, dirty, ལ་སོགས་ and so forth, such as, ལ to, །། -
གཙང་ clean, སོགས་ and so forth, such as, - གྲགས་པ་ have known, known, བཞིན་དུ་ just as, | བརྫུན [it is] lie, །།
7. The Confusion That Imputed Nature Contradicts Relativity
འཇིག་རྟེན་གཞུག་པའི་དོན་དུ་ནི།།
མགོན་པོས་དངོས་བསྟན་དེ་ཉིད་དུ།།
དེ་དག་སྐད་ཅིག་མ་ཉིད་མིན།།
ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་འགལ་ཞེ་ན།།
In fact, for the worldly to engage in the truth
The Guide has taught realities; yet, ultimately,
Such are not actually momentary; yet,
If one says: “This contradicts the relative truth”,
འཇིག་རྟེན་ beings, - གཞུག་པ to engage, to go for, འི་དོན་དུ་ in order to, for the purpose of, ནི (stressed), །། |
མགོན་པོ the Lord, ས་ by, | དངོས་ truly there, | བསྟན་ shown, taught, > དེ་ཉིད་དུ as for the suchness, actually, །། |
དེ་དག་ they, | སྐད་ཅིག་མ་ momentary, ཉིད་ the very, itself, | མིན are not, །། >
ཀུན་རྫོབ་ conventional, ཏུ་ for, ཡང་ also, - འགལ་ contradicting, | ཞེ་ན if say, །།
8. Knowing Relativity Is Only There to Support The Worldly
རྣལ་འབྱོར་ཀུན་རྫོབ་ཉེས་མེད་དེ།།
འཇིག་རྟེན་ལ་ལྟོས་དེ་ཉིད་མཐོང་།།
གཞན་དུ་བུད་མེད་མི་གཙང་བར།།
ངེས་རྟོགས་འཇིག་རྟེན་གྱིས་གནོད་འགྱུར།།
The genuine are faultless in the relative;
So, suchness is seen in accord with the worldly.
Or else, the sureness in women being impure
Will become overwhelmed by the worldly beings.
རྣལ་འབྱོར་ the ‘yogin’, ཀུན་རྫོབ་ conventional, | ཉེས་མེད་ faultless, དེ that, །། >
འཇིག་རྟེན་ the worldly beings, ལ་ to, | ལྟོས་ compared, in accord [with], correlating [to], > དེ་ཉིད་ suchness, | མཐོང་ is seen, །། >
གཞན་དུ་ if not, otherwise, > བུད་མེད་ woman, - མི་གཙང་བ to be unclean, ར as, །། -
ངེས་ certainly, certainty, རྟོགས་ realized one, | འཇིག་རྟེན་ the worldly ones, གྱིས་ by, | གནོད་ harm, འགྱུར will become, become, །།
9. The Confusion That Illusion-Like Nature Contradicts Karma and Rebirth
སྒྱུ་འདྲའི་རྒྱལ་ལས་བསོད་ནམས་ནི།།
ཇི་ལྟར་དངོས་ཡོད་ལ་ཇི་བཞིན།།
གལ་ཏེ་སེམས་ཅན་སྒྱུ་འདྲ་ན།།
ཤི་ནས་ཇི་ལྟར་སྐྱེ་ཞེ་ན།།
Indeed, blessings from an illusion-like Victor
Are just as how it is with a true entity.
Indeed, blessings from an illusion-like Victor
Are just as how it is with a true entity.
སྒྱུ་ illusion, འདྲ like, similar, འི་ of, རྒྱལ་ victorious one, Buddha, ལས་ from, | བསོད་ནམས་ merit, ནི (stressed), །། |
ཇི་ལྟར་ like how, - དངོས་ཡོད་ [one/those who] have true existence, ལ་ to, - ཇི་བཞིན as how, just as, །། >
གལ་ཏེ་ suppose, > སེམས་ཅན་ sentient being, | སྒྱུ་འདྲ་ like illusion, ན if, །། >
ཤི་ died, ནས་ after, from [having], > ཇི་ལྟར་ like how, how, - སྐྱེ་ take birth, | ཞེ་ན if said, །།
10. Knowing The Possibility of Rebirth, Even in Illusory Nature
ཇི་སྲིད་རྐྱེན་རྣམས་ཚོགས་གྱུར་པ།།
དེ་སྲིད་སྒྱུ་མའང་འབྱུང་བར་འགྱུར།།
རྒྱུན་རིང་ཙམ་གྱིས་ཇི་ལྟར་ན།།
སེམས་ཅན་བདེན་པར་ཡོད་པ་ཡིན།།
For however long conditions are assembled,
That long even illusions will be emerging.
The mere longevity is the reason for how
Beings are there as if truly existent.
ཇི་སྲིད་ as long as, > རྐྱེན་ condition, རྣམས་ (plural mark), - ཚོགས་ assemble[d], - གྱུར་པ have become, །། |
དེ་སྲིད་ for that long, till there, till that time, till then, > སྒྱུ་མ illusion, འང་ | also, འབྱུང་ arising, happening, བར་འགྱུར will become/be, །། >
རྒྱུན་རིང་ long time, longer duration, ཙམ་ just, mere, གྱིས་ by, | ཇི་ལྟར་ན as like how, just as how, why །། >
སེམས་ཅན་ sentient beings, - (བདེན་པ true, truth, ར་ as,) truly, - ཡོད་པ་ to be there, | ཡིན is, །།
11. Knowing The Possibility of Karmic Way, Even in Illusory Nature
སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་བསད་སོགས་ལ།།
སེམས་མེད་ཕྱིར་ན་སྡིག་མེད་དེ།།
སྒྱུ་མའི་སེམས་དང་ལྡན་པ་ལ།།
བསོད་ནམས་དང་ནི་སྡིག་པ་འབྱུང་།།
Having killed an illusory person and so,
Bears no misdeeds since there is no mind in it; yet,
For one posited with an illusory mind,
Merits and undoubtedly, misdeeds will arise.
སྒྱུ་མའི་སྐྱེས་བུ་ illusory beings, - བསད་ killed, སོགས་ such, ལ as for, །། |
སེམས་ mind, - མེད་ not there, ཕྱིར་ན་ for that reason, | སྡིག་ sins, misdeeds, | མེད་ there is no, don’t have, དེ but, །། >
སྒྱུ་མའི་སེམས་ illusory mind, དང་ with, - ལྡན་པ་ what is endowed, ལ for, །། |
བསོད་ནམས་ merits, དང་ and, ནི་ (stressed), སྡིག་པ་ sins, misdeeds, | འབྱུང་ come, །།
12. Knowing Karmic Law Does Not Change In Spite of Illusory Nature
སྔགས་སོགས་རྣམས་ལ་ནུས་མེད་ཕྱིར།།
སྒྱུ་མའི་སེམས་ནི་འབྱུང་བ་མེད།།
སྣ་ཚོགས་རྐྱེན་ལས་བྱུང་བ་ཡི།།
སྒྱུ་མ་དེ་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཉིད།།
There is no power in mantras and so forth for
Causing an illusory mind indeed to rise.
Illusions which come from a variety
Of conditions are themselves too, diverse.
སྔགས་ mantra, སོགས་ and so forth, རྣམས་ (plural mark), ལ་ in, | ནུས་ power, ability, | མེད་ not there, ཕྱིར because, since, །། >
སྒྱུ་མའི་སེམས་ mind of illusion, ནི་ (stressed), - འབྱུང་བ་ happening, source, | མེད not there, །། >
སྣ་ཚོགས་ various, different, རྐྱེན་ condition, ལས་ from, | བྱུང་ arisen, happened, came out, བ་ཡི of such, that is/are, །། <
སྒྱུ་མ་ illusion, དེ་ that/the, ཡང་ also, | སྣ་ཚོགས་ various many, different, | ཉིད (stressed), །།
13. The Confusion That The Samsara of Illusions Is The Ultimate State of Nirvana
རྐྱེན་གཅིག་གིས་ནི་ཀུན་ནུས་པ།།
གང་ན་ཡང་ནི་ཡོད་མ་ཡིན།།
གལ་ཏེ་དོན་དམ་མྱ་ངན་འདས།།
འཁོར་བ་ཀུན་རྫོབ་དེ་ལྟ་ན།།
It is certainly not there anywhere at all,
A single condition that is powering all.
Suppose if the ultimate state, the “nirvana”
Is the “samsara” of illusions; in such case,
རྐྱེན་ condition, གཅིག་ one, single, གིས་ by, with, ནི་ (stressed), - ཀུན་ all, - ནུས་པ to be able, has ability to, །། |
གང་ན་ཡང་ anywhere, ནི་ (stressed), - ཡོད་ to be there, | མ་ཡིན [it] is not, །།
གལ་ཏེ་ suppose, > དོན་དམ་ [the] ultimate, | མྱ་ངན་འདས [called] ‘nirvana’ །། >
འཁོར་བ་ ‘samsara’ | ཀུན་རྫོབ་ [called] conventional, | དེ་ལྟ་ན in that/such way, །། >
14. Knowing How The Unconditional State is Not Present in The Conditional World
སངས་རྒྱས་ཀྱང་ནི་འཁོར་འགྱུར་བས།།
བྱང་ཆུབ་སྤྱོད་པས་ཅི་ཞིག་བྱ།།
རྐྱེན་རྣམས་རྒྱུན་ནི་མ་ཆད་ན།།
སྒྱུ་མའང་ལྡོག་པར་མི་འགྱུར་གྱི།།
Even the Buddhas too will become wandering
What is the point of practicing for perfection?!
Continuing conditions, indeed, if not ceased
Even illusions will not become reversed; yet,
སངས་རྒྱས་ ‘Buddha’, ཀྱང་ also, even, ནི་ (stressed), - འཁོར་ ‘samsaric’, | འགྱུར་བ becoming, ས because of that, །། >
བྱང་ཆུབ་ perfection, Buddhahood, སྤྱོད་པ practice, ས་ by, with, | ཅི་ཞིག་ what, | བྱ is the use, །། >
རྐྱེན་ condition, རྣམས་ (plural mark), རྒྱུན་ flow, continuation, ནི་ (stressed), what | མ་ཆད་ not cut/ended, ན if, until, །། >
སྒྱུ་མ illusion, འང་ also, even, | ལྡོག་པར་ rooting out, annihilating - མི་འགྱུར་ [will] not become/be, གྱི but, otherwise, །། >
15. The Confusion That If Such Is Not Present, Who Observes the Illusions?!
རྐྱེན་རྣམས་རྒྱུན་ནི་ཆད་པ་ན།།
ཀུན་རྫོབ་ཏུ་ཡང་མི་འབྱུང་ངོ་།།
གང་ཚེ་འཁྲུལ་པའང་ཡོད་མིན་ན།།
སྒྱུ་མ་གང་གིས་དམིགས་པར་འགྱུར།།
If continuing conditions, indeed, are stopped,
None at all will arise, even as relative.
When even false cognition does not exist; then,
What is it that is fixating the illusions?
རྐྱེན་ condition, རྣམས་ (plural mark), རྒྱུན་ flow, continuation, ནི་ (stressed), | མ་ཆད་ not cut/end up, ན if, until, །། >
ཀུན་རྫོབ་ conventional, relative, ཏུ་ in, ཡང་ also, even, | མི་འབྱུང་ will not arise, not arising, ངོ་ (finishing term), །། >
གང་ཚེ་ time when, when, | འཁྲུལ་པ confusion, confused mind, that which is confused, འང་ also, - ཡོད་ to be there, | མིན་ is not, ན if, when །། >
སྒྱུ་མ་ illusion, | གང་གིས་ by what/whom, - དམིགས་པར་ aimed/seen | འགྱུར will be, །།
16. Knowing How Mind Only View Became Established
གང་ཚེ་ཁྱོད་ལ་སྒྱུ་མ་ཉིད།།
མེད་ནའང་དེ་ཚེ་ཅི་ཞིག་དམིགས།།
གལ་ཏེ་དེ་ཉིད་དུ་གཞན་ཡོད།།
རྣམ་པ་དེ་ནི་སེམས་ཉིད་ཡིན།།
At the time when illusions themselves too, for you,
Do not exist, what’s there to be fixated on?
Supposedly, there is another as the truth:
That aspect is certainly the mind itself.
གང་ཚེ་ time when, when, | ཁྱོད་ you, ལ་ to, with, for, | སྒྱུ་མ་ཉིད illusion itself, །། |
མེད་ not there, ན if, since, for, when, འང་ (stressed), on the contrary, besides, again, still, > དེ་ཚེ་ then, that time, > ཅི་ཞིག་ what else, what is that which is, something what, | དམིགས fixated, spotted, observed, focused, །།
གལ་ཏེ་ suppose, however, anyhow, > དེ་ཉིད་ suchness, truth, དུ་ as, | གཞན་ other, | ཡོད to be there, there is [if], །། >
རྣམ་པ་ form, aspect, དེ་ that, ནི་ (stressed), | སེམས་ mind, ཉིད་ the very, (stressed), | ཡིན [it] is, །།
17. Knowing the Mind Cannot Be Made an Object by Mind Itself
གང་ཚེ་སེམས་ཉིད་སྒྱུ་མ་ན།།
དེ་ཚེ་གང་ཞིག་གང་གིས་མཐོང་།།
འཇིག་རྟེན་གྱི་ནི་མགོན་པོས་ཀྱང་།།
སེམས་ཀྱིས་སེམས་མི་མཐོང་ཞེས་གསུངས།།
All the while the mind itself is illusory,
In such a case, by what, what is comprehended?
Even by the Guardian of the world indeed,
It has been stated, ”the mind cannot see itself“,
གང་ཚེ་ time when, when, > སེམས་ mind, ཉིད་ the very, (stressed), | སྒྱུ་མ་ illusion, ན if, since, for, །།
དེ་ཚེ་ that time, then, > གང་ཞིག་ what else, | གང་གིས་ by what/whom, | མཐོང་ see[n], །། >
འཇིག་རྟེན་ world, གྱི་ of, ནི་ (stressed), མགོན་པོ lord, ‘Buddha’, ས་ by, ཀྱང་ also, even, (stressed), །། |
སེམས་ mind, ཀྱིས་ by, - སེམས་ mind, - མི་མཐོང་ not see[ing], ཞེས་ (quotation mark), | གསུངས said, །།
18. The Confusion Of Mind Capable of Making an Object of Itself, Just as a Lamp
རལ་གྲིའི་སོ་ནི་རང་ལ་རང་།།
ཇི་ལྟར་མི་གཅོད་དེ་བཞིན་ཡིད།།
ཇི་ལྟར་མར་མེ་རང་གི་དངོས།།
ཡང་དག་གསལ་བར་བྱེད་བཞིན་ན།།
The mind is similar to the manner in which
The blade of a sword, indeed, cannot cut itself.
“It is similar to how a butter lamp
Actually illuminates itself", if said,
རལ་གྲི་ sword, སོ་ blade, teeth, ནི་ (stressed), | རང་ itself, ལ་ to, རང་ itself, །། |
ཇི་ལྟར་ like how, how, - མི་གཅོད་ not cutting, - དེ་བཞིན་ likewise, just as that, | ཡིད [it is the] mind, །།
ཇི་ལྟར་ like how, how, > མར་མེ་ flame, butter lamp, - རང་གི་ of itself, དངོས entity, thing, །། +
ཡང་དག་ perfect[ly], + གསལ་བར་ lluminating, - བྱེད་ doing, | བཞིན་ just as, as, ན if [said], །། >
19. Knowing the Lamp Example to Be Invalid; yet Again Comes Another Confusion
མར་མེ་གསལ་བར་བྱ་མིན་ཏེ།།
གང་ཕྱིར་མུན་གྱིས་བསྒྲིབས་པ་མེད།།
ཤེལ་བཞིན་སྔོན་པོ་སྔོ་ཉིད་ལ།།
གཞན་ལ་ལྟོས་པ་ཡོད་མ་ཡིན།།
A lamp is not an object to illuminate
For in it, there’s no being obscured by darkness.
Unlike a crystal, the blueness of blue does not
Exist having relied on other conditions.
མར་མེ་ butter lamp, flame, - གསལ་བར་བྱ་ something to be illuminated, | མིན་ is not, ཏེ for instance, so, །། >
གང་ཕྱིར་ the reason is that, because, > མུན་གྱིས་ by darkness, - བསྒྲིབས་པ་ obscured, | མེད [it] has not [been], །། >
ཤེལ་ glass, བཞིན་ just as, | སྔོན་པོ་ blue, - སྔོ་ཉིད་ blue itself, ལ for, །། +
གཞན་ལ་ to other, + ལྟོས་པ་ depend, - ཡོད་ to be there [as such], | མ་ཡིན [it] is not/never, །།
20. Knowing the Last Confusion on The Blueness Example to Be Invalid
དེ་བཞིན་འགའ་ཞིག་གཞན་ལ་ནི།།
ལྟོས་དང་ལྟོས་མེད་པ་ཡང་མཐོང་།།
སྔོ་ཉིད་མིན་ལ་སྔོན་པོར་དེ།།
བདག་གིས་བདག་ཉིད་བྱས་པ་མེད།།
In the same manner, some are recognised to be
Dependent indeed on others while some are not.
That being blue is not intrinsically blue;
There is nothing which has been produced by itself.
དེ་བཞིན་ likewise, > འགའ་ཞིག་ some, - གཞན་ other, ལ་ to, ནི (stressed), །། -
ལྟོས་ reliance, དང་ and, ལྟོས་ reliance - མེད་པ་ have no, ཡང་ also, | མཐོང་ seen, །། >
སྔོ་ཉིད་ the very blue, actual blue, མིན་ to be not, ལ་ to, and, > སྔོན་པོ blue, ར་ as, to be, དེ that, such, །། |
བདག་གིས་ by oneself, - བདག་ཉིད་ oneself, - བྱས་པ་ done, made, | མེད not there, །།
21. Knowing the Impossibility of a Mind Seeing Itself
མར་མེ་གསལ་བར་བྱེད་དོ་ཞེས།།
ཤེས་པས་ཤེས་ཏེ་རྗོད་བྱེད་ན།།
བློ་ནི་གསལ་བ་ཉིད་ཡིན་ཅེས།།
གང་གིས་ཤེས་ནས་དེ་སྐད་བརྗོད།།
“Butter lamps illuminate!”, suppose such has been
Comprehended and then stated through consciousness,
Then, who has known it and made such a statement, that
The mind indeed is illumination itself?!
མར་མེ་ flame, butter lamp, - གསལ་བར་ iluminating - བྱེད་ do , དོ་ (finishing term), ཞེས (quotation mark), saying, །། |
ཤེས་པ mind, ས་ by, | ཤེས་ know[n], ཏེ་ and then, after, > རྗོད་ saying | བྱེད་ do, ན if, since, when, །། >
བློ་ mind, ནི་ (stressed), - གསལ་བ་ illuminated, ཉིད་ very, (stressed), - ཡིན་ is, ཅེས (quotation mark), saying, །། |
གང་གིས་ by what/whom, | ཤེས་ known, knowing, ནས་ and then, after, from [having], > དེ་སྐད་ such talk/statement, | བརྗོད [is] said, །།
22. Knowing the Meaninglessness of Being Confused by What Is Not Possible
གང་ཚེ་འགས་ཀྱང་མཐོང་མིན་ན།།
གསལ་བའམ་ནི་མི་གསལ་བ།།
མོ་གཤམ་བུ་མོའི་འགྱིང་བག་བཞིན།།
དེ་ནི་བརྗོད་ཀྱང་དོན་མེད་དོ།།
So if such has not been seen by anyone; then
It being illuminated or indeed, not
Is totally meaningless to even speak of,
Just like the grace of a barren woman’s daughter.
གང་ཚེ་ time when, when, | འགས་ by anyone, ཀྱང་ even, also, (stressed), - མཐོང་ see[n], to be seen, | མིན་ is not, ན if, since, །། >
གསལ་བ་ illuminated, འམ་ or, ནི་ (stressed), མི་གསལ་བ not illuminated, །། |
མོ་གཤམ་ barren woman, བུ་མོ daughter, girl, འི་ of, འགྱིང་བག་ beauty, elegancy, | བཞིན just as, །། >
དེ་ནི་ that/it (stressed), | བརྗོད་ said, explained, ཀྱང་ even, > དོན་ meaning | མེད་ there is no, དོ (finishing term), །།
23. Knowing How Remembrance Is Not Mind Observing Itself
གལ་ཏེ་རང་རིག་ཡོད་མིན་ན།།
རྣམ་ཤེས་དྲན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།།
གཞན་མྱོང་བ་དང་འབྲེལ་བ་ལས།།
དྲན་འགྱུར་བྱི་བའི་དུག་བཞིན་ནོ།།
Suppose if self-awareness is not there,
How could consciousness turn into a memory?
Experiencing others will make one recall,
Just like poison felt reminds one of a mouse’s bite.
གལ་ཏེ་ suppose, however, anyway, > རང་རིག་ self-aware, - ཡོད་ to be there, | མིན་ is not, ན if, །། >
རྣམ་ཤེས་ consciousness, - དྲན་པར་ to be remembered, | ཇི་ལྟར་ like how, how, | འགྱུར [will] become, becomes, becoming, །། >
གཞན་ other, + མྱོང་བ་ experiencing, དང་ to - འབྲེལ་བ་ relating, ལས from, because of, །། |
དྲན་ remembered, འགྱུར་ [will] become], becoming, > བྱི་བ mouse, འི་ of, དུག་ poison, | བཞིན་ just as, ནོ (finishing term), །།
24. Knowing Other Conditions Will Not Help Proving That Mind Can See Itself
རྐྱེན་གཞན་དག་དང་ལྡན་པ་ནི།།
མཐོང་ཕྱིར་རང་ཉིད་རང་གསལ་ན།།
གྲུབ་པའི་མིག་སྨན་སྦྱོར་བ་ལས།།
བུམ་མཐོང་མིག་སྨན་ཉིད་འགྱུར་མིན།།
“As one is seenable through other conditions,
Why can it not be clear to itself?!”, if said so,
Then, one, from applying the magical eyedrops,
Sees treasures but will not see the eyedrops itself.
རྐྱེན་ condition, གཞན་དག་ others, དང་ and - ལྡན་པ་ to have, endowed, ནི(stressed), །། |
མཐོང་ [been] seen, ཕྱིར་ because of, > རང་ཉིད་ itself, | རང་ itself, | གསལ་ illuminated, ན if །། >
གྲུབ་པ accomplished one, accomplishment, འི་ of, མིག་ eye, སྨན་ medicine, lotion, - སྦྱོར་བ་ applying, ལས from, །། |
བུམ་ vase, | མཐོང་ seeing, seen, > མིག་སྨན་ eye lotion, ཉིད་ itself,(stressed), - འགྱུར་ [will] become, become, | མིན is not, །།
25. Knowing What Actually is To Be Refuted
ཇི་ལྟར་མཐོང་ཐོས་ཤེས་པ་དག།
འདིར་ནི་དགག་པར་བྱ་མིན་ཏེ།།
འདིར་ནི་སྡུག་བསྔལ་རྒྱུར་གྱུར་པ།།
བདེན་པར་རྟོག་པ་བཟློག་བྱ་ཡིན།།
The way things are seen, heard and understood are not
To be refuted here actually; rather,
Here, indeed, the conceiving things as truly there
Which has been the cause of sufferings is negated.
ཇི་ལྟར་ like how, how, > མཐོང་ seen, ཐོས་ heard, ཤེས་པ་ known, དག (plural mark), །
འདིར་ here, ནི་ (stressed), | དགག་པར་བྱ་ to be refuted, | མིན་ is not, ཏེ but, །། >
འདིར་ནི་ here (stressed), + སྡུག་བསྔལ་ suffering, རྒྱུ cause, ར་ as, + གྱུར་པ have become, །། <
བདེན་པ truth, ར་ as, - རྟོག་པ་ conceiving, | བཟློག་བྱ་ to be cast away, | ཡིན is, །།
26. Knowing The Mind is Not Truly Existing
སེམས་ལས་སྒྱུ་མ་གཞན་མིན་ཞིང་།།
གཞན་མིན་པར་ཡང་མི་བརྟགས་ན།།
དངོས་ན་ཇི་ལྟར་དེ་གཞན་མིན།།
གཞན་མིན་ཞེ་ན་དངོས་པོར་མེད།།
If: “Illusions, while are no other than the mind,
Are also not accepted to be the same”, then
If the mind is true, how is it not illusions?!
If “it is the same as illusions”, it’s not true.
སེམས་ mind, ལས་ from, beside, than, | སྒྱུ་མ་ illusion, | གཞན་ other, མིན་ is not, ཞིང་ while, and, །། >
གཞན་ other, - མིན་པར་ while it is not, ཡང་ also, | མི་བརྟགས་ not examined, ན if [said so], །། >
དངོས་ actually there, ན་ if, when, > ཇི་ལྟར་ how, like what manner, > དེ་ that, | གཞན་ other, | མིན is not, །། >
གཞན་ other, - མིན་ is not, | ཞེ་ན་ if said, > དངོས་པོ actually there, entity, ར་ as, | མེད there is no, །།
27. Knowing How the Untrue Mind Allows the Presence of Objects
ཇི་ལྟར་སྒྱུ་མ་བདེན་མིན་ཡང་།།
བལྟ་བྱ་དེ་བཞིན་ལྟ་བྱེད་ཡིད།།
གལ་ཏེ་འཁོར་བ་དངོས་རྟེན་ཅན།།
དེ་ནི་གཞན་དུ་མཁའ་འདྲར་འགྱུར།།
Although not real, illusions can be observed,
Likewise is the mind which does the observation.
Suppose cyclic existence is of a real foundation;
Or else, it certainly will become just like space.
.ཇི་ལྟར་ like/just as how, > སྒྱུ་མ་ illusions, | བདེན་ true, | མིན་ is not, ཡང་ even, །། >
བལྟ་བྱ་ what is to be observed, object, > དེ་བཞིན་ likewise, > ལྟ་བྱེད་ what is observing, subject < ཡིད the mind, །།
གལ་ཏེ་ suppose, however, > འཁོར་བ་ ‘samsara’, | དངོས་རྟེན་ཅན with a support of reality, །། >
དེ་ that, ནི་ (stressed), གཞན་དུ་ otherwise, in other way, > མཁའ་ space, - འདྲར་ just like, | འགྱུར become, །།
28. Knowing How the Mind, If True, Will Become Unfunctionable and Alone
དངོས་མེད་དངོས་ལ་བརྟེན་པས་ན།།
བྱེད་དང་ལྡན་པར་ཇི་ལྟར་འགྱུར།།
ཁྱོད་ཀྱི་སེམས་ནི་གྲོགས་མེད་པར།།
གཅིག་པུ་ཉིད་དུ་འགྱུར་བ་ཡིན།།
When an untrue thing is dependent on true things
How is it going to possess any functions?
The mind of yours, in reality, is that which
Without friends, is going to be truly alone.
དངོས་མེད་ without reality, - དངོས་ a reality, ལ་ to, - བརྟེན་པ having relied on, ས་ because of, ན if, when, །། |
བྱེད་ doing, functioning, དང་ལྡན་པར་ to be endowed with, | ཇི་ལྟར་ how, | འགྱུར become, །། >
ཁྱོད་ཀྱི་ your, སེམས་ནི་ mind (stressed), - གྲོགས་ a company/friend, - མེད་པར as being without, །། |
གཅིག་པུ་ alone, ཉིད་ very, དུ་ as, - འགྱུར་བ་ becoming, | ཡིན is, །།
29. Knowing the ‘Mind Only’ Designation to Be Meaningless
གང་ཚེ་སེམས་ནི་གཟུང་བྲལ་བ།།
དེ་ཚེ་ཐམས་ཅད་དེ་བཞིན་གཤེགས།།
དེ་ལྟ་ན་ཡང་སེམས་ཙམ་དུ།།
བརྟགས་ལ་ཡོན་ཏན་ཅི་ཞིག་ཡོད།།
When the mind indeed is away from the perceived,
Then, the entirety would have transcended suchness.
If that is the situation, what benefits
Are there to have designated as “Mind Only”?!
གང་ཚེ་ when, at the time when, > སེམས་ mind, ནི་ (stressed), - གཟུང་ - བྲལ་བ to be separated from, །། <
དེ་ཚེ་ at that time, | ཐམས་ཅད་ all, | དེ་བཞིན་གཤེགས ‘Tathagata’, །། >
དེ་ལྟ་ན་ཡང་ even if it is so, > སེམས་ཙམ་དུ as the mere mind, to be mind only, །། -
བརྟགས་ལ་ to have ascertained, | ཡོན་ཏན་ benefit, quality, need, | ཅི་ཞིག་ what is, | ཡོད there?!, །།
30. The Confusion That the Illusion-Like Nature is Not Beneficial
སྒྱུ་མ་ལྟ་བུར་ཤེས་ན་ཡང་།།
ཇི་ལྟར་ཉོན་མོངས་ལྡོག་འགྱུར་ཏེ།།
གང་ཚེ་སྒྱུ་མའི་བུད་མེད་ལ།།
དེ་བྱེད་ཉིད་ཀྱང་ཆགས་སྐྱེ་འགྱུར།།
Even if having known things as illusion-like,
How will one reverse from confused emotions,
When even its own creator becomes growing
Attachment towards an illusory woman?!
སྒྱུ་མ་ illusory, ལྟ་བུར་ just as, | ཤེས་ know[n], ན་ཡང་ even if །། >
ཇི་ལྟར་ how, in what manner, > ཉོན་མོངས་ affliction, - ལྡོག་ reverse, | འགྱུར་ become, ཏེ so, །། >
གང་ཚེ་ at the time when, when, > སྒྱུ་མ illusory, འི་ of, བུད་མེད་ woman, ལ to, towards, །། -
དེ་བྱེད་ཉིད་ the creator itself of it, ཀྱང་ also, even, - ཆགས་ attachment, - སྐྱེ་ arise, | འགྱུར become[s], །།
31. Knowing the Need of Mastering Emptiness as the Remedy
དེ་བྱེད་པ་ནི་ཤེས་བྱ་ལ།།
ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་མ་སྤངས་པ།།
དེས་ན་དེ་མཐོང་བ་ན་དེ།།
སྟོང་ཉིད་བག་ཆགས་ཉམ་ཆུང་ཉིད།།
Such creator indeed is one who has not left
Afflicted imprints towards knowable objects;
Therefore, that is the case when illusions are seen,
This is being poor in emptiness influence.
དེ་བྱེད་པ་ the creator of it, ནི་ as for, | ཤེས་བྱ་ object to be known, things, ལ towards, at, །། -
ཉོན་མོངས་བག་ཆགས་ habitual tendency, imprints of affliction, afflicted imprints, - མ་སྤངས་པ that is not abandoned, one who has not left །། |
དེས་ན་ for the reason, > དེ་ that, it, | མཐོང་བ་ one who is seeing | ན་ as/for, > དེ that [person/case], །། |
སྟོང་ཉིད་བག་ཆགས་ habitual tendency, familiarization of emptiness, emptiness influence | ཉམ་ཆུང་ weak, ཉིད [is] very, །།
32. Knowing Mastering Emptiness is to Be Freed From Emptiness Notion As Well
སྟོང་ཉིད་བག་ཆགས་གོམས་པས་ནི།།
དངོས་པོའི་བག་ཆགས་སྤོང་འགྱུར་ཞིང་།།
ཅི་ཡང་མེད་ཅེས་གོམས་པས་ནི།།
དེ་ཡང་ཕྱི་ནས་སྤོང་བར་འགྱུར།།
Through settling in the tendency of emptiness,
Surely, one will be leaving the trueness imprint;
Meanwhile, through habituating that: “none is there”,
Later on, one will be leaving such a thought too.
སྟོང་ཉིད་ emptiness, བག་ཆགས་ imprint, habitual tendency, - གོམས་པ familiarisation, have mastered, have ས་ by, ནི (stressed), །། |
དངོས་པོ reality, entity, things, truly existence, འི་ of, བག་ཆགས་ imprints, - སྤོང་ abandoning | འགྱུར་ become, will ཞིང་ while so, །། >
ཅི་ཡང་ anything/whatever, + མེད་ not there, ཅེས་ saying, (quotation mark), - གོམས་པས་ by having had familiarised [to it], ནི (stressed), །། |
དེ་ཡང་ that also, even that, - ཕྱི་ནས་ later on, afterwards, - སྤོང་བར་ be abandoning, | འགྱུར will, །།
33. Knowing the Emptiness Notion Has No Support to Abide in Mind
གང་ཚེ་གང་ཞིག་མེད་དོ་ཞེས།།
བརྟག་བྱའི་དངོས་པོ་མི་དམིགས་པ།།
དེ་ཚེ་དངོས་མེད་རྟེན་བྲལ་བ།།
བློ་ཡི་མདུན་ན་ཇི་ལྟར་གནས།།
When the statement is: “there is not something at all!”,
That to be examined cannot be fixated;
At such time, the non-thing is free from the support;
In what way can it stay fixated to the mind?
གང་ཚེ་ when, > གང་ཞིག་ something, | མེད་ not there, དོ་ (finishing term), ཞེས saying, །། >
བརྟག་བྱའི་ that is to be varified/examined, < དངོས་པོ་ thing, - མི་དམིགས་པ that is not to be fixated/objected/focused, །། <
དེ་ཚེ་ that time, > དངོས་མེད་ thing not there, non-thing, non-entity, - རྟེན་ support, - བྲལ་བ become separated/free from/ not there, །། |
བློ་ཡི་མདུན་ན་ in front of mind, | ཇི་ལྟར་ how, in what manner, like how, | གནས abide, །།
34. Introduced to the Base of the Great Perfection of Wisdom
གང་ཚེ་དངོས་དང་དངོས་མེད་དག།
བློ་ཡི་མདུན་ན་མི་གནས་པ།།
དེ་ཚེ་རྣམ་པ་གཞན་མེད་པས།།
དམིགས་པ་མེད་པར་རབ་ཏུ་ཞི།།
At such a time when both the thing and the non-thing
Are not there to be fixated to the mind; then,
Since there is not another form, the mind being
Without fixation, is perfectly pacified.
གང་ཚེ་ when, > དངོས་ truly there, དང་ and, དངོས་མེད་ truly not there, not there in real, དག both,། -
བློ་ཡི་མདུན་ན་ in front of the mind, - མི་གནས་པ that is not abiding/remaining so, །། <
དེ་ཚེ་ that time, > རྣམ་པ་ form, feature, གཞན་ other, - མེད་ not there, པས because of that, །། >
དམིགས་པ་ to be fixated on - མེད་ not there, པར་ as that, that way, | རབ་ཏུ་ excellently, perfectly, | ཞི pacified, །
1. The first stanza through stanza number 34 is a journey of an individual from a completely ordinary worldly view of relativity to the unmistaken ultimate view of The Great Middle Way.
2. ‘Certainly’: is a translation of ‘ནི་’, which is often left untranslated by many, leading to the loss of the emphasizing or stressing mood carried by the word.
3. ‘These’: as we have observed from a range of commentaries, ‘འདི་དག་’ is often translated as ‘those’ and understood to be referring to the previous chapters. However, in our understanding, ‘དེ་དག་’ should carry such comprehension and ‘འདི་དག་’, translated here as ‘these’, would refer to whatever practices that we are involved in presently or to these following information about the views, all in order to get to the wisdom. In short, grammatically, ‘དེ་དག་’ refers to what has been said and ‘འདི་དག་’, what is going to be said or what is there presently.
4. ‘Buddha’: written in Dharma Language as ཐུབ་པ་ which, if were to be translated literally into English, would mean “The Capable One”. In our understanding, if we may share, one is considered capable if he/she works for the welfare of others, explaining how “ཐུབ་པ་” in some contexts can also be taken as “The Compassionate One”.
5. ‘To pacify’: Since the verb ཞི་ covers all tenses, it can be translated into other tenses, such as ‘to pacify’ as future form (which is what is used here), or as ‘to be pacifying’ as present form, or as ‘to have [the two types of sufferings] pacified’ as past form.
6. ‘Relative’: written as ‘ཀུན་རྫོབ་’ in Dharma Language, which, if were to be understood literally, ‘ཀུན་’ means ‘all’ or ‘entirely’, and ‘རྫོབ་’ means ‘fake/lie’ or ‘obscuring’. Together, ‘ཀུན་རྫོབ་’ refers to the characteristic which is entirely fake/lying or entirely obscuring [the authentic reality]. Another commonly seen translation for this is ‘conventional’.
7. ‘Ultimate’: written in Dharma Language as ‘དོན་དམ་’, which, if were to be understood literally, in this context, ‘དོན་’ means ‘reality’ and ‘དམ་’ means ‘authentic’, which is commonly translated as ‘ultimate’.
8. ‘The common’: here refers to the ordinary beings in general.
9. This stanza is based on the view of The Common Vehicle.
10. ‘The worldly’: refers to the specific group of ordinary beings who are not at all affected by any philosophical views.
11. From this stanza, stanza 6, to 15, the first two Philosophical Tenets (བྱེ་བྲག་སྨྲ་བ་ or Vaibhāṣika and མདོ་སྡེ་པ་ or Sautrantika) which are the views of the Lower Vehicles are discussed.
12. ‘So on’: refers to the remaining three of The Four Misapprehensions, which sees impermanence as permanence, suffering as happiness as selflessness as selfness.
13. Mantras are said here to possess no power, which should be understood as it not being the suitable conditions for the coming together of an illusory mind.
14. From this stanza, stanza 16, to 34, the later two Philosophical Tenets (སེམས་ཙམ་པ་ or Mind-Only and དབུ་མ་པ་ or Middle Way) which are the views of Higher Vehicles are discussed.
15. ‘The mind cannot see itself’: is a statement either taken from the གཙུག་ན་རིན་པོ་ཆེས་ཞུས་པའི་མདོ། (Ratnachudaparipriccha Sutra), being in full as “རལ་གྲིའི་སོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་རལ་གྲིའི་སོ་དེ་ཉིད་གཅོད་མི་ནུས་པ་དང་། སོར་མོའི་རྩེ་མོ་དེ་ཉིད་ཀྱིས་སོར་མོའི་དེ་ཉིད་ལ་རེག་པར་མི་ནུས་བ་བཞིན་དུ། སེམས་དེ་ཉིད་ཀྱིས་ཀྱང་སེམས་དེ་ཉིད་མཐོང་བར་མི་ནུས་སོ།།” or from the ལལ་ཀར་གཤེགས་པའི་མདོ། (Lankavatara Sutra), being in full as:
ཇི་ལྟར་རལ་གྲི་རང་སོ་དང་།།
ཇི་ལྟར་སོར་མོ་རང་རྩེ་ལ།།
མི་གཅོད་རེག་པར་མི་འགྱུར་བ།།
དེ་བཞིན་སེམས་ཀྱིས་སེམས་མི་མཐོང་།།
| to identify Main First Verbs
- to identify Additional Second Verbs
+ to identify Additional Third Verbs
< indicating Relative Clauses
> indicating Conjuctions
~ indicating Metaphors
= indicating Appositions